Ngày 11/6/2026, chỉ 48 giờ sau khi SpaceX chào sàn Nasdaq với cú tăng 19% lịch sử, một tuyên bố ngắn gọn từ Chủ tịch Nasdaq Adena Friedman đã gây chấn động Phố Wall: "Chúng tôi đang đàm phán với ít nhất ba 'kỳ lân' có định giá trên 100 tỷ USD về kế hoạch IPO trong 18 tháng tới. Hai trong số đó đến từ lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Một đến từ hệ sinh thái của Elon Musk."
Không cần phải là nhà phân tích tài chính cũng đoán ra ba cái tên đó: xAI (công ty AI của Musk), OpenAI (cha đẻ của ChatGPT) và Anthropic (đối thủ nặng ký nhất được Amazon và Google hậu thuẫn).
Thành công vang dội của SpaceX đã mở tung cánh cửa – không chỉ cho các công ty không gian – mà cho cả một thế hệ "siêu khủng long" công nghệ tư nhân vốn đã trốn tránh thị trường công chúng trong nhiều năm. Câu hỏi không còn là "liệu họ có IPO không", mà là "khi nào, và nhà đầu tư nhỏ lẻ có được cơ hội thực sự hay chỉ là con mồi của các quỹ tổ chức?"
Bối cảnh: Tại sao các "siêu khủng long" công nghệ chưa IPO?
Trước năm 2026, có ba lý do chính khiến các công ty AI định giá trên 50 tỷ USD vẫn chưa lên sàn:
Thứ nhất: Vốn tư nhân dồi dào chưa từng có
Trong giai đoạn 2023-2025, các quỹ đầu tư mạo hiểm và quỹ quốc gia (đặc biệt là từ Trung Đông) đã bơm hơn 200 tỷ USD vào lĩnh vực AI. OpenAI huy động 10 tỷ từ Microsoft, Anthropic nhận 7 tỷ từ Amazon và Google, xAI gọi thành công 12 tỷ USD từ Qatar Investment Authority và Sequoia. Khi vốn tư nhân vẫn chảy tự do, không có áp lực phải IPO.
Thứ hai: Nỗi ám ảnh "Snowflake kịch bản"
Snowflake – công ty phần mềm đám mây – IPO năm 2020 với mức định giá 33 tỷ USD và ngay lập tức tăng gấp đôi trong ngày đầu, nhưng sau đó mất 60% giá trị trong vòng 18 tháng. Các công ty AI lo sợ trở thành "bong bóng hậu IPO" khi thị trường công chúng có thể không đủ kiên nhẫn với tốc độ đốt tiền của họ.
Thứ ba: Rào cản pháp lý
Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) đã siết chặt quy định về IPO đối với các công ty AI kể từ vụ việc của một công ty AI y tế bị phát hiện thổi phồng doanh thu năm 2024. Quy trình kiểm tra kéo dài, chi phí tuân thủ cao.
Nhưng SpaceX IPO đã thay đổi tất cả. Khi một công ty lỗ 4 tỷ USD trong quý gần nhất vẫn được thị trường đón nhận nồng nhiệt, bài toán "khi nào IPO" của các công ty AI đã có đáp án mới: "Ngay bây giờ, hoặc không bao giờ."
xAI – "Đứa con cưng mới" của Elon Musk
Trong ba cái tên, xAI có tuổi đời trẻ nhất nhưng được cho là sẽ IPO sớm nhất – có thể ngay trong quý 4/2026 hoặc quý 1/2027.
xAI là ai?
Thành lập tháng 7/2023, chỉ 3 năm trước thời điểm hiện tại, xAI là công ty AI của Elon Musk, được xây dựng như một "phản ứng" trước OpenAI mà Musk cho là đã đi chệch khỏi sứ mệnh phi lợi nhuận ban đầu.
Sản phẩm chính của xAI là Grok-3 – mô hình ngôn ngữ lớn thế hệ thứ ba được tích hợp trực tiếp vào nền tảng X (cựu Twitter). Điểm khác biệt: Grok-3 được đào tạo trên dữ liệu thời gian thực từ X, cho phép nó cập nhật tin tức nhanh hơn bất kỳ đối thủ nào.
Định giá hiện tại
Vòng gọi vốn gần nhất của xAI diễn ra vào tháng 3/2026, với sự tham gia của Qatar Investment Authority (dẫn dắt), Sequoia Capital và Andreessen Horowitz. Mức định giá sau vòng: 75 tỷ USD.
Elon Musk sở hữu khoảng 60% cổ phần xAI (phần lớn thông qua chuyển đổi tài sản từ X). 40% còn lại thuộc về các nhà đầu tư và đội ngũ nhân viên.
Kế hoạch IPO
Nguồn tin từ Bloomberg ngày 12/6 tiết lộ: xAI đã nộp hồ sơ IPO bí mật (confidential filing) lên SEC vào ngày 5/6 – chỉ 4 ngày trước khi SpaceX lên sàn. Thời điểm dự kiến: giữa năm 2027, nhưng có thể đẩy lên quý 1/2027 nếu điều kiện thị trường thuận lợi.
Ngân hàng bảo lãnh dự kiến là Goldman Sachs và Morgan Stanley – chính hai ngân hàng đã làm IPO cho SpaceX.
Rủi ro và cơ hội
Cơ hội: Nếu thành công, xAI sẽ là IPO AI lớn nhất lịch sử. Các nhà phân tích của ARK Invest dự đoán xAI có thể đạt định giá 200 tỷ USD trong ngày đầu – cao hơn cả SpaceX trên cơ sở P/S vì mảng AI thường được định giá cao hơn không gian.
Rủi ro: xAI vẫn đang lỗ nặng. Chi phí đào tạo Grok-3 ước tính 500 triệu USD, trong khi doanh thu quý 1/2026 chỉ đạt 280 triệu USD. Tỷ lệ đốt tiền (cash burn) là 1,2 tỷ USD/năm.
Góc nhìn từ Musk: Trong buổi phỏng vấn trên X Spaces ngày 12/6, Musk nói: "xAI không cần IPO ngay. Nhưng các nhà đầu tư muốn có thanh khoản. Và tôi cũng muốn công chúng có cơ hội sở hữu một phần của hệ sinh thái AI mà tôi đang xây dựng."
OpenAI – "Trái tim ngập ngừng" của Sam Altman
Khác với xAI, OpenAI là cái tên lớn nhất và cũng phức tạp nhất trong câu chuyện IPO.
Cấu trúc sở hữu kỳ lạ
OpenAI được thành lập năm 2015 với tư cách là tổ chức phi lợi nhuận. Năm 2019, họ tạo ra một nhánh "lợi nhuận giới hạn" (capped-profit) để huy động vốn từ Microsoft và các nhà đầu tư khác, với điều kiện lợi nhuận của nhà đầu tư bị giới hạn ở mức 100 lần số vốn đầu tư ban đầu – một cấu trúc chưa từng có trong lịch sử.
Điều này tạo ra một nghịch lý: OpenAI có thể IPO, nhưng các nhà đầu tư công chúng sẽ mua vào một công ty mà lợi nhuận tiềm năng bị "bóp nghẹt" bởi giới hạn 100 lần. Và sau khi giới hạn đó đạt được, toàn bộ lợi nhuận dư thừa sẽ chuyển về tổ chức phi lợi nhuận.
Áp lực từ các cổ đông
Microsoft, Thrive Capital và Sequoia – ba nhà đầu tư lớn nhất của OpenAI – đã đầu tư tổng cộng 13 tỷ USD vào công ty từ năm 2019 đến 2025. Họ muốn thấy "lối thoát" (exit) – và IPO là con đường rõ ràng nhất.
Theo nguồn tin từ The Information ngày 10/6, hội đồng quản trị OpenAI đã tổ chức một cuộc họp kín vào ngày 8/6 để thảo luận về "các lựa chọn chiến lược, bao gồm IPO". Kết quả: Chưa có quyết định cuối cùng, nhưng thời điểm có thể là cuối 2027 hoặc đầu 2028.
Định giá bao nhiêu?
OpenAI hiện được định giá ở mức 200 tỷ USD trong các vòng gọi vốn tư nhân gần nhất (tháng 2/2026). Nếu IPO, các ngân hàng đầu tư dự đoán mức định giá có thể đạt 350-400 tỷ USD – ngang ngửa với Meta sau khi phục hồi từ cuộc khủng hoảng năm 2022.
Nhưng sẽ có một chiết khấu lớn do cấu trúc "capped-profit". Các nhà phân tích tại Bernstein ước tính chiết khấu này có thể lên tới 30-40% so với các công ty AI cùng quy mô.
Vấn đề Sam Altman
CEO Sam Altman – người được ví như "Steve Jobs của thế hệ AI" – là một điểm cộng lớn. Nhưng cũng là một rủi ro. Altman từng bị hội đồng quản trị sa thải (và sau đó tái nhiệm) vào tháng 11/2023.
Altman trả lời trong một cuộc phỏng vấn với The Wall Street Journal tháng 5/2026: "Tôi không sợ IPO. Tôi sợ làm IPO quá sớm, khi mà công ty chưa sẵn sàng cho áp lực báo cáo tài chính hàng quý. AI vẫn đang trong giai đoạn đầu của sự phát triển. Tôi không muốn bị trói tay bởi những con số trong 90 ngày."
Anthropic – "Kẻ yên lặng" đầy tham vọng
Khác với sự ồn ào của xAI và OpenAI, Anthropic âm thầm nhưng chắc chắn.
Anthropic là ai?
Thành lập năm 2021 bởi các cựu lãnh đạo của OpenAI (bao gồm cả Dario Amodei), Anthropic được xem là "phiên bản đạo đức hơn" của OpenAI. Sản phẩm chính của họ là Claude-4, mô hình AI được đào tạo theo nguyên tắc "AI có đạo đức" – ít gây tranh cãi hơn ChatGPT, an toàn hơn cho doanh nghiệp.
Hậu thuẫn khổng lồ
- Amazon đã đầu tư 8 tỷ USD vào Anthropic từ 2023 đến 2025. Đổi lại, Anthropic phải sử dụng chip AI Trainium của Amazon và là nhà cung cấp AI chính cho nền tảng AWS.
- Google đầu tư 2 tỷ USD, và tích hợp Claude-4 vào Google Workspace (Gmail, Docs, Sheets) – cạnh tranh trực tiếp với Microsoft Copilot.
Tổng vốn huy động: 10 tỷ USD. Định giá hiện tại: 60 tỷ USD (sau vòng gọi vốn tháng 4/2026).
Chiến lược IPO khác biệt: SPAC
Trong khi xAI và OpenAI chọn con đường IPO truyền thống, Anthropic lại chọn một lối đi khác: SPAC (Special Purpose Acquisition Company).
Theo nguồn tin từ Reuters ngày 11/6, Anthropic đang đàm phán với một SPAC có tên Mercury Capital (mã: MRCU) do cựu CFO của Google – Patrick Pichette – lãnh đạo. Mục tiêu: hoàn tất thương vụ hợp nhất vào quý 1/2027.
Lợi thế SPAC: Nhanh hơn IPO truyền thống (3-4 tháng thay vì 6-9 tháng), ít bị ràng buộc bởi quy trình kiểm tra của SEC, có thể định giá linh hoạt hơn.
Rủi ro SPAC: SPAC đã mất tính "thời thượng" sau cơn sốt 2020-2021, nhiều vụ SPAC đã thất bại hoặc bị kiện tụng. Nhà đầu tư tổ chức có thể bỏ qua SPAC coi như "kém uy tín" hơn IPO truyền thống.
Pichette nói trong một cuộc phỏng vấn với CNBC ngày 12/6: "Thị trường SPAC năm 2026 khác với năm 2021. Các nhà đầu tư đã sàng lọc, chỉ những thương vụ có nền tảng cơ bản tốt mới sống sót. Anthropic có nền tảng đó."
Retail Allocation 30% – Cuộc cách mạng dành cho nhà đầu tư nhỏ lẻ
Điểm đặc biệt nhất trong câu chuyện IPO hậu SpaceX – và có thể sẽ thay đổi mãi mãi cục diện thị trường chứng khoán Mỹ – chính là tỷ lệ phân bổ cổ phiếu cho nhà đầu tư cá nhân (retail allocation).
Con số 30% đến từ đâu?
Sau vụ việc GameStop năm 2021, khi các nhà đầu tư nhỏ lẻ phát hiện ra rằng các quỹ đầu cơ có thể bán khống tới 140% tổng số cổ phiếu đang lưu hành, SEC đã phải hành động. Một trong những cải cách quan trọng nhất là yêu cầu các công ty IPO phân bổ tối thiểu 20-30% cổ phiếu cho nhà đầu tư cá nhân – thay vì chỉ 5-10% như trước đây.
SpaceX IPO đã áp dụng mức 30% – một kỷ lục. Và cả ba công ty AI đều được các nguồn tin xác nhận sẽ làm theo.
Retail allocation 30% có ý nghĩa gì?
Với xAI (dự kiến định giá IPO 120-150 tỷ USD), 30% có nghĩa là 36-45 tỷ USD cổ phiếu sẽ dành cho nhà đầu tư cá nhân.
Với OpenAI (định giá 350-400 tỷ USD), 30% là 105-120 tỷ USD – tương đương với quy mô của một quốc gia như Hungary.
Làm thế nào để mua?
Các nhà môi giới như Robinhood, Fidelity và Schwab đã chuẩn bị sẵn sàng. Riêng Robinhood thông báo có hơn 5 triệu tài khoản đã đăng ký "IPO Access" – cho phép tài khoản nhỏ lẻ đặt mua cổ phiếu IPO ngay từ đợt chào bán.
Cảnh báo: "Phân bổ" không có nghĩa là "ai đăng ký cũng được mua". Với nhu cầu dự kiến vượt cung từ 10 đến 20 lần, mỗi tài khoản cá nhân có thể chỉ được phân bổ 100-200 cổ phiếu.
Dù vậy, đây vẫn là cơ hội chưa từng có. Trong quá khứ, các đợt IPO lớn như Google (2004), Facebook (2012) hay Alibaba (2014) dành cho cá nhân chưa bao giờ quá 10%. SpaceX nâng lên 30% đã là đột phá.
Cuộc đua IPO: Ai sẽ lên sàn đầu tiên?
| Công ty | Hình thức | Thời điểm dự kiến | Định giá ước tính | Ngân hàng bảo lãnh |
|---|---|---|---|---|
| xAI | IPO truyền thống | Q1/2027 | 120-150 tỷ USD | Goldman, Morgan Stanley |
| Anthropic | SPAC (Mercury Capital) | Q1/2027 | 80-100 tỷ USD | Không có (SPAC) |
| OpenAI | IPO truyền thống | Cuối 2027 – Đầu 2028 | 350-400 tỷ USD | Goldman, J.P. Morgan, MS |
Kịch bản khả quan nhất: Cả ba đều có thể ra mắt trong năm 2027 – xAI và Anthropic trong nửa đầu năm, OpenAI trong nửa cuối năm. Khi đó, năm 2027 sẽ trở thành "Năm của đại IPO AI" – khi ba công ty AI có tổng định giá gần 1.000 tỷ USD cùng lên sàn trong vòng 12 tháng.
Kịch bản thận trọng: Một hoặc hai công ty sẽ trì hoãn đến 2028 nếu thị trường trở nên bất ổn (suy thoái, xung đột địa chính trị, hoặc bong bóng AI vỡ).
Câu hỏi lớn: Liệu nhà đầu tư nhỏ lẻ có đủ kiên nhẫn?
Trong khi các quỹ tổ chức đang sốt sắng chuẩn bị hàng tỷ USD cho làn sóng IPO AI, các nhà đầu tư cá nhân phải đối mặt với một câu hỏi khó: "Liệu tôi có đủ kiên nhẫn chờ đến 2027, hay dòng tiền sẽ quay sang các cơ hội khác?"
Ba năm qua, thị trường chứng khoán Mỹ đã tăng trưởng nóng – S&P 500 tăng 42% từ giữa 2023 đến giữa 2026. Rất nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ đã bỏ lỡ cơn sốt AI vì không mua được Nvidia, Microsoft hay các quỹ ETF AI từ sớm.
Làn sóng IPO của xAI, OpenAI và Anthropic có thể là cơ hội cuối cùng để họ tham gia vào cuộc cách mạng AI từ sân trước – trước khi giá cổ phiếu của những công ty này leo lên mức "không còn ai mua nổi".
Nhưng cũng có thể đó là cái bẫy nếu thị trường AI là một bong bóng, và những công ty này sẽ giảm 50-70% trong năm đầu tiên niêm yết, như Snowflake, như Rivian, như rất nhiều IPO "nóng" khác trong quá khứ.
Nhà đầu tư huyền thoại Peter Lynch từng nói: "Khoản đầu tư tốt nhất bạn có thể thực hiện là vào những thứ bạn hiểu rõ."
Với xAI, OpenAI và Anthropic, câu hỏi đặt ra cho mỗi nhà đầu tư là: Bạn có thực sự hiểu AI – hay bạn chỉ đang chạy theo đám đông?
Đón đọc bài cuối cùng trong loạt bài "Kỷ nguyên tỷ phú không gian" trên bravetopic.xyz