Ngày 10/6/2026, khi cổ phiếu SpaceX chốt phiên thứ hai liên tiếp trong sắc xanh, một tấm thảm đỏ đang trải ra ở một nơi khác – cũng trong lĩnh vực không gian, nhưng không phải dành cho người chiến thắng. Rocket Lab mất 22% giá trị chỉ trong 48 giờ. Intuitive Machines bốc hơi 31%. Virgin Galactic rơi 18%. Cả ba cùng nhau xóa sổ hơn 11 tỷ USD vốn hóa thị trường chỉ trong hai ngày giao dịch.
Chào mừng đến với "Space rotation out" – thuật ngữ mới được các nhà giao dịch Phố Wall đặt ra để mô tả hiện tượng dòng tiền rút khỏi toàn bộ nhóm cổ phiếu không gian nhỏ và đổ dồn vào một ngôi sao duy nhất: SpaceX.
Trong khi Elon Musk nâng cốc champagne trên sàn Nasdaq, những CEO của các công ty không gian đối thủ đang cắm mặt vào màn hình Bloomberg, chứng kiến giá trị cả đời sáng tạo của họ bốc hơi với tốc độ chóng mặt.
Hiện tượng "Space rotation out" là gì?
"Rotation out" (xoay vòng thoát) là thuật ngữ chỉ hiện tượng nhà đầu tư bán cổ phiếu ở một nhóm ngành để chuyển sang nhóm ngành khác. Thông thường, đây là hành vi bình thường của thị trường. Nhưng "Space rotation out" trong tuần qua có ba điểm khác biệt lớn:
Thứ nhất: Tốc độ chóng mặt
Theo dữ liệu từ VandaTrack, trong ba ngày từ 9/6 đến 11/6, dòng tiền rút khỏi quỹ ETF không gian UFO (Procure Space ETF) và ARKX (ARK Space Exploration ETF) đạt 1,4 tỷ USD – tương đương 23% tổng tài sản của hai quỹ này. Con số này thường chỉ được ghi nhận trong một quý, không phải ba ngày.
Thứ hai: Tính đồng loạt
Không có ngoại lệ. Bất kỳ cổ phiếu nào có từ "space", "rocket", "satellite" hoặc "lunar" trong mô tả công ty đều bị bán. Ngay cả những công ty không cạnh tranh trực tiếp với SpaceX – như các nhà sản xuất linh kiện vệ tinh nhỏ – cũng chịu chung số phận.
Thứ ba: Kênh giao dịch
Dòng tiền không chỉ rút ra, mà còn được chuyển thẳng sang các sàn giao dịch thứ cấp (Forge Global, SharesPost) để mua cổ phiếu SpaceX – thứ không được niêm yết trên các sàn giao dịch truyền thống như Nasdaq hay NYSE.
"Chúng tôi chưa bao giờ thấy một hiện tượng 'rotation out' tập trung đến vậy", Eric Balchunas, nhà phân tích ETF tại Bloomberg Intelligence, viết trên X. "Bình thường, khi một cổ phiếu lớn lên sàn, tiền chảy từ các quỹ cùng ngành sang cổ phiếu mới là bình thường. Nhưng với SpaceX, tỷ lệ rút là 23% chỉ sau một tuần. Đó là một cuộc di cư chứ không phải điều chỉnh danh mục."
Rocket Lab – Nạn nhân số một
Rocket Lab (mã RKLB) – công ty phóng vệ tinh cỡ nhỏ có trụ sở tại California và New Zealand – là cổ phiếu chịu thiệt hại nặng nề nhất trong làn sóng này.
| Chỉ số | Trước IPO SpaceX | Sau 48 giờ | Thay đổi |
|---|---|---|---|
| Giá cổ phiếu | 8,42 USD | 6,57 USD | -22% |
| Vốn hóa | 4,1 tỷ USD | 3,2 tỷ USD | -0,9 tỷ USD |
| Khối lượng GD | 12 triệu/ngày | 41 triệu/ngày | +242% |
Nguyên nhân trực tiếp: Các quỹ ETF chuyên đề không gian như UFO và ARKX – vốn nắm giữ khoảng 8,2% tổng cổ phiếu đang lưu hành của Rocket Lab – đã phải bán giải ngân để đáp ứng nhu cầu rút tiền của nhà đầu tư. Không phải vì Rocket Lab có vấn đề gì, mà đơn giản vì nhà đầu tư muốn có SpaceX.
Phản ứng của Rocket Lab
CEO Peter Beck đã phát đi một thông báo nội bộ vào sáng 11/6:
"Tôi hiểu sự lo lắng của các bạn. Nhưng hãy nhìn vào các con số cốt lõi: Quý 1 chúng ta có doanh thu 112 triệu USD, tăng 17% so với cùng kỳ. Hợp đồng với NASA cho sứ mệnh ESCAPADE vẫn nguyên vẹn. Chúng ta không mất bất kỳ khách hàng nào vào tay SpaceX trong 6 tháng qua. Thị trường đang phản ứng thái quá."
Tuy nhiên, Deutsche Bank hạ khuyến nghị Rocket Lab từ "Mua" xuống "Giữ" vào ngày 12/6, với lý do: "Trong ít nhất 6 tháng tới, bất kỳ cổ phiếu không gian nào cũng sẽ bị so sánh với SpaceX. Và so sánh đó sẽ không bao giờ có lợi cho các công ty nhỏ hơn. Dòng tiền sẽ chỉ quay lại khi sự cuồng nhiệt về SpaceX nguội đi."
Intuitive Machines – Cú rơi từ Mặt Trăng xuống vực thẳm
Nếu Rocket Lab mất 22% đã là đau đớn, thì Intuitive Machines (mã LUNR) còn khủng khiếp hơn.
Intuitive Machines – công ty từng đưa tàu đổ bộ Odysseus xuống Mặt Trăng vào năm 2024, trở thành công ty tư nhân đầu tiên làm được điều đó – đã mất 31% giá trị chỉ trong hai ngày. Vốn hóa của họ bay hơi từ 1,8 tỷ USD xuống còn 1,24 tỷ USD.
Điều trớ trêu: Intuitive Machines không hề cạnh tranh với SpaceX. Họ làm tàu đổ bộ Mặt Trăng và dịch vụ viễn thông vũ trụ. SpaceX không có sản phẩm nào trong lĩnh vực đó. Nhưng thị trường không quan tâm.
"Guilt by association" – Có tội vì cùng ngành
Trên các diễn đàn đầu tư như r/wallstreetbets và r/SpaceStocks, thuật ngữ được nhắc đến nhiều nhất trong tuần là "guilt by association".
Một nhà giao dịch viết: "Tôi không hiểu tại sao LUNR lại giảm. Họ không làm tên lửa, họ làm tàu đổ bộ. Nhưng quỹ của tôi bán tất cả cổ phiếu có mã liên quan đến không gian để mua SpaceX. Tôi không có lựa chọn nào khác."
Đây chính là bản chất của "Space rotation out": Nó không phải là đánh giá lại từng công ty dựa trên nền tảng cơ bản. Nó là một làn sóng bán tháo mù quáng, kéo theo tất cả những gì dính dáng đến "không gian" – giống như một cơn lũ cuốn phăng mọi thứ trên đường đi.
Starlink – "Con dao hai lưỡi" của thị trường
Starlink – mảng kinh doanh internet vệ tinh của SpaceX – hiện có khoảng 7 triệu người dùng tại 62 quốc gia, với doanh thu quý 1/2026 đạt 3,2 tỷ USD, tăng 47% so với cùng kỳ.
Các nhà phân tích tại Morgan Stanley ước tính nếu tách riêng, Starlink có thể được định giá ở mức 800 tỷ USD – ngang ngửa với Nvidia trước đợt bùng nổ AI năm 2024. Chỉ riêng Starlink đã có giá trị gấp 250 lần Rocket Lab, 645 lần Intuitive Machines.
Tin đồn Starlink IPO
Ngày 11/6, Bloomberg đưa tin SpaceX đang thảo luận với các ngân hàng đầu tư về khả năng tách Starlink và niêm yết riêng trên Nasdaq vào quý 1/2027 – chỉ 9 tháng sau IPO của SpaceX.
Nếu điều đó xảy ra, các cổ phiếu vệ tinh nhỏ như AST SpaceMobile (ASTS) và Globalstar (GSAT) sẽ chịu thêm một đợt bán tháo nữa. Chỉ riêng tin đồn đã khiến ASTS giảm 12% và Globalstar mất 15% trong phiên giao dịch ngày 12/6.
"Starlink IPO sẽ là 'cơn bão hoàn hảo' thứ hai", nhà phân tích Laura Martin của Needham & Company nhận định. "Các nhà đầu tư sẽ bán ASTS, Globalstar, và thậm chí cả một phần của Rocket Lab để giải ngân cho Starlink. Và lần này, nó sẽ còn tồi tệ hơn vì Starlink là đối thủ trực tiếp của họ."
"Space rotation out" dưới góc nhìn lịch sử
Năm 1997 – Amazon IPO
Khi Amazon lên sàn với mức định giá 438 triệu USD, các cổ phiếu thương mại điện tử nhỏ khác như CDnow, Buy.com và eToys.com đã mất từ 15% đến 40% giá trị trong vòng một tháng. Nhưng một số công ty không cạnh tranh trực tiếp – như Overstock.com hay Wayfair – đã sống sót và thậm chí bùng nổ sau 5-7 năm.
Năm 2004 – Google IPO
Sau khi Google IPO với định giá 23 tỷ USD, các công cụ tìm kiếm nhỏ như Ask Jeeves, AltaVista và Lycos gần như biến mất. Nhưng những công ty phục vụ thị trường ngách (như Yelp, TripAdvisor) đã ra đời và thành công sau đó.
Bài học cho Rocket Lab và Intuitive Machines
- Nếu Rocket Lab có thể chứng minh mình là "Wayfair của không gian" – có một phân khúc riêng mà SpaceX không thèm hoặc không thể phục vụ – họ có thể sống sót và phục hồi.
- Nếu Intuitive Machines tiếp tục là công ty duy nhất có thể đổ bộ Mặt Trăng thương mại, thị trường sẽ nhận ra giá trị độc nhất đó sau 6-12 tháng.
- Cảnh báo: Nếu họ chỉ là "phiên bản nhỏ hơn của SpaceX" mà không có lợi thế cạnh tranh rõ ràng, số phận của họ sẽ giống CDnow và eToys.
Góc nhìn chuyên gia: Cơ hội săn đáy hay bẫy giá rẻ?
Phe "săn đáy"
- Cathie Wood (ARK Invest): ARK đã mua thêm 1,1 triệu cổ phiếu Rocket Lab vào ngày 11/6, giá trung bình 6,67 USD.
- Lý do: Rocket Lab có hợp đồng phóng cho NASA và chính phủ Mỹ đến năm 2029, giá trị 1,2 tỷ USD.
- Chiến lược: Mua từng phần nhỏ, chia làm 3-4 đợt, không "all-in" ngay lập tức.
Phe "tránh xa"
- Michael Burry (Scion Asset Management): Người từng nổi tiếng với The Big Short đã tweet: "Không chạm vào bất kỳ cổ phiếu không gian nào trong 6 tháng. Sóng thần định giá chưa kết thúc."
- Lý do: Quỹ ETF như UFO và ARKX có thể tiếp tục bán giải ngân trong 2-4 tuần tới.
- Chiến lược: Đợi đến sau báo cáo tài chính quý 2/2026 (tháng 8) để đánh giá tình hình.
Dữ liệu thực tế
Theo lịch sử các đợt IPO lớn, thường mất từ 8 đến 12 tuần để hiệu ứng "rotation out" lắng xuống. Trong giai đoạn này, cổ phiếu cùng ngành thường giao dịch dưới giá trị hợp lý khoảng 15-25%. Những nhà đầu tư kiên nhẫn mua vào ở giai đoạn này thường có lợi nhuận trung bình 30-40% sau 6 tháng.
Bảng tổng hợp thiệt hại (9-11/6/2026)
| Cổ phiếu | Mã | Giảm 48h | Vốn hóa bốc hơi | Lý do chính |
|---|---|---|---|---|
| Rocket Lab | RKLB | -22% | 0,9 tỷ USD | Bị bán giải ngân từ quỹ ETF |
| Intuitive Machines | LUNR | -31% | 0,56 tỷ USD | Guilt by association |
| Virgin Galactic | SPCE | -18% | 0,27 tỷ USD | Cạnh tranh du lịch vũ trụ |
| AST SpaceMobile | ASTS | -12% | 0,21 tỷ USD | Tin đồn Starlink IPO |
| Globalstar | GSAT | -15% | 0,13 tỷ USD | Tin đồn Starlink IPO |
| MDA Space | MDA | -9% | 0,08 tỷ USD | Nhà cung cấp linh kiện |
| Redwire | RDW | -14% | 0,04 tỷ USD | Công nghệ vệ tinh nhỏ |
Tổng vốn hóa bốc hơi trong nhóm 7 cổ phiếu tiêu biểu: 2,19 tỷ USD
Lời kết: Cơn ác mộng hay cuộc thanh lọc?
Liệu "Space rotation out" có phải là cơn ác mộng? Với các nhà đầu tư đang nắm giữ Rocket Lab ở mức 8,5 USD, câu trả lời chắc chắn là CÓ.
Nhưng với ngành công nghiệp không gian nói chung, đây có thể là một cuộc thanh lọc cần thiết. Trong 3 năm qua, hơn 40 công ty không gian đã lên sàn thông qua SPAC, phần lớn trong số đó không có doanh thu đáng kể. SpaceX IPO, một cách trớ trêu, có thể là cái đinh đóng vào quan tài của bong bóng đó – nhưng cũng có thể là chất xúc tác để những công ty thực sự có nền tảng vững chắc trở nên mạnh mẽ hơn sau cơn bão.
"Khi thủy triều rút, chúng ta mới biết ai đang bơi khỏa thân" – Warren Buffett nói câu đó cách đây nhiều thập kỷ. Tuần này, thủy triều không gian đang rút. Và chúng ta sắp thấy.
Đón đọc bài tiếp theo trong loạt bài "Kỷ nguyên tỷ phú không gian" trên bravetopic.xyz
Bài 4: Hậu SpaceX – Làn sóng IPO của xAI, OpenAI và Anthropic – sẽ phân tích cuộc đua IPO công nghệ lớn nhất thập kỷ.